https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/whats-new/ Distributed Systems Handbook'un yeni ve yeniden yazılan sayfaları. tr Wed, 11 Nov 2026 06:00:00 +0000 https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/data-management/replication/leaderless-replication/ data-management/replication/leaderless-replication#2026-11-11 Wed, 11 Nov 2026 06:00:00 +0000 Dynamo tarzı depoların her yazmayı N replikaya gönderip W onay, R okuma beklemesi ve örtüşen quorum'ların neden linearizability vermediği. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/data-management/replication/multi-leader-replication/ data-management/replication/multi-leader-replication#2026-11-10 Tue, 10 Nov 2026 06:00:00 +0000 Birden çok leader'ın yazma kabul edip birbirine replike ettiği sistemlerde eşzamanlı yazmaların neden çakıştığı ve çözümün üretimde nasıl yakınsaması gerektiği. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/data-management/replication/replication-lag/ data-management/replication/replication-lag#2026-11-09 Mon, 09 Nov 2026 06:00:00 +0000 Geride kalan follower'lar kendi yazını okuma, monoton okuma ve önek sırasını neden bozar; zaman pencereleri, LSN/GTID token'ları ve beklemeler nasıl onarır. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/data-management/replication/failover-leader-election/ data-management/replication/failover-leader-election#2026-11-08 Sun, 08 Nov 2026 06:00:00 +0000 Replike bir veritabanının arızalı leader'ı tespit edip onaylı yazmaları kaybetmeden tek bir halef seçmesi, eski leader'ı fence'lemesi ve gerçek araçlar. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/data-management/replication/leader-based-replication/ data-management/replication/leader-based-replication#2026-11-07 Sat, 07 Nov 2026 06:00:00 +0000 Leader'ın sıralı değişiklik log'unu follower'lara göndermesi, asenkron, yarı senkron ve senkron onayın garantileri ve PostgreSQL ile MySQL örnekleri. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/data-management/data-partitioning/ data-management/data-partitioning#2026-11-06 Fri, 06 Nov 2026 06:00:00 +0000 Tek node'a sığmayan veri kümesinin her anahtarın tek sahibi olacak şekilde bölünmesi, yerelliğin yük dağılımına karşı tartılması ve bölümün okuma sırası. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/data-management/data-partitioning/secondary-indexes/ data-management/data-partitioning/secondary-indexes#2026-11-06 Fri, 06 Nov 2026 06:00:00 +0000 Bölümlenmiş depolarda ikincil indeksler: okumayı dağıtan local indeksler, yazmayı çoğaltan global indeksler, nasıl doğru tutuldukları ve bozulma biçimleri. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/data-management/data-partitioning/colocated-joins/ data-management/data-partitioning/colocated-joins#2026-11-06 Fri, 06 Nov 2026 06:00:00 +0000 İlişkili tablolar için tek yerleşim anahtarının dağıtık join ve transaction'ları nasıl yerelleştirdiği, Citus, Vitess ve Spanner örnekleri ve hatalar. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/data-management/data-partitioning/dynamic-rebalancing/ data-management/data-partitioning/dynamic-rebalancing#2026-11-06 Fri, 06 Nov 2026 06:00:00 +0000 Bölümlenmiş depoların canlı trafikte veriyi node'lar arasında taşıması: kopyalama, yetişme ve fence'li devir; Kafka, MongoDB ve Vitess örnekleri ve hatalar. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/data-management/data-partitioning/consistent-hashing/ data-management/data-partitioning/consistent-hashing#2026-11-06 Fri, 06 Nov 2026 06:00:00 +0000 Hash halkasının üyelik değişiminde yalnızca asgari anahtarı nasıl taşıdığı, sanal düğümlerin çarpıklığı nasıl düzelttiği ve vnode sayısının dengeye etkisi. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/data-management/data-partitioning/skew-hot-spots/ data-management/data-partitioning/skew-hot-spots#2026-11-06 Fri, 06 Nov 2026 06:00:00 +0000 Partition'lı bir sistemin neden en sıcak partition'ıyla sınırlı olduğu, çarpıklığın kaynağı, ağır anahtarların bulunması ve hot spot'ların giderilmesi. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/data-management/data-partitioning/hash-partitioning/ data-management/data-partitioning/hash-partitioning#2026-11-06 Fri, 06 Nov 2026 06:00:00 +0000 Hash bölümlemenin anahtarları modulo, sabit slot ya da hash aralıklarıyla nasıl eşlediği, dağılımın gerçekte ne kadar düzgün olduğu ve nasıl bozulduğu. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/data-management/data-partitioning/key-range-partitioning/ data-management/data-partitioning/key-range-partitioning#2026-11-06 Fri, 06 Nov 2026 06:00:00 +0000 Aralık bölümlemeli depoların anahtar uzayını nasıl böldüğü, aralıkları canlı trafikte yönetmesi ve taramayı ucuzlatan sıralamanın neden hot spot ürettiği. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/communication/ communication#2026-11-06 Fri, 06 Nov 2026 06:00:00 +0000 Servislerin güvenilmez bir ağ üzerinden istek ve olay alışverişi; çağrı, mesajlaşma, sözleşme ve yük dengeleme alt bölümlerinin birbirine bağlanışı. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/communication/load-balancing/ communication/load-balancing#2026-11-06 Fri, 06 Nov 2026 06:00:00 +0000 Birbirinin yerine geçebilen replikaların tek servis gibi davrandırılması, dengeleme kararının bilgi kalitesini maliyete karşı tartması ve bölümün okuma sırası. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/communication/load-balancing/health-aware-routing/ communication/load-balancing/health-aware-routing#2026-11-06 Fri, 06 Nov 2026 06:00:00 +0000 Yük dengeleyicilerin sağlık kontrolü ile outlier tespitini nasıl birleştirdiği, ejection sınırı ve panic eşiğinin önemi ve backend'in hatasız boşaltılması. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/communication/load-balancing/gslb-anycast/ communication/load-balancing/gslb-anycast#2026-11-06 Fri, 06 Nov 2026 06:00:00 +0000 DNS tabanlı küresel yük dengeleme ile BGP anycast'in kullanıcıları bölgeler arasında nasıl yönlendirdiği, arızaya tepki hızı ve neden birlikte kullanıldığı. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/communication/load-balancing/client-vs-server-side/ communication/load-balancing/client-vs-server-side#2026-11-06 Fri, 06 Nov 2026 06:00:00 +0000 Yük dengelemenin ayrı bir proxy katmanında mı her istemcide mi yapıldığı ve bu seçimin keşfi, hata tespitini ve bağlantı sayısını nasıl etkilediği. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/communication/load-balancing/algorithms/ communication/load-balancing/algorithms#2026-11-05 Thu, 05 Nov 2026 06:00:00 +0000 Round robin, en az bağlantı, ağırlıklı ve hash tabanlı dengelemenin backend'i nasıl seçtiği, her birinin neyi eşitlediği ve production'da nasıl bozulduğu. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/communication/load-balancing/l4-vs-l7/ communication/load-balancing/l4-vs-l7#2026-11-05 Thu, 05 Nov 2026 06:00:00 +0000 Katman 4 dengeleyicilerin flow'ları paket başlıklarıyla sabitlemesi, katman 7 proxy'lerin her isteği sonlandırıp yeniden üretmesi ve ikisinin maliyetleri. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/communication/api-gateway/ communication/api-gateway#2026-11-05 Thu, 05 Nov 2026 06:00:00 +0000 İstek-yanıt API'lerinin ekipler arasında nasıl güvenle açıldığı, uç politikaların neden ucuz ama bağlayıcı olmadığı ve bölümdeki altı konunun okuma sırası. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/communication/api-gateway/throttling-rate-limiting/ communication/api-gateway/throttling-rate-limiting#2026-11-05 Thu, 05 Nov 2026 06:00:00 +0000 API gateway'lerin çağıran başına rate limit'i birçok instance'ta nasıl uyguladığı: yerel ve global sayaçlar, 429 sözleşmesi, ürün farkları ve hatalar. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/communication/api-gateway/idempotency/ communication/api-gateway/idempotency#2026-11-05 Thu, 05 Nov 2026 06:00:00 +0000 Güvenli ve idempotent HTTP metotlarının neye izin verdiği, idempotency anahtarlarının POST retry'larını nasıl güvenli kıldığı ve tekrarların nasıl geri döndüğü. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/communication/api-gateway/contract-testing/ communication/api-gateway/contract-testing#2026-11-05 Thu, 05 Nov 2026 06:00:00 +0000 Pact ile tüketici güdümlü sözleşmelerin tüketici beklentilerini nasıl kaydedip provider'a karşı doğruladığı ve nasıl bir deployment kapısına dönüştüğü. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/communication/api-gateway/openapi-swagger/ communication/api-gateway/openapi-swagger#2026-11-05 Thu, 05 Nov 2026 06:00:00 +0000 OpenAPI'nin bir HTTP API'yi nasıl modellediği, sözleşme öncelikli pipeline'ın onu nasıl lint'leyip doğruladığı ve production'da neyi kanıtlayamadığı. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/communication/api-gateway/bff-pattern/ communication/api-gateway/bff-pattern#2026-11-05 Thu, 05 Nov 2026 06:00:00 +0000 Frontend için Backend'in tek bir istemci için veriyi nasıl birleştirdiği, neden domain kuralı taşımaması gerektiği ve fan-out gecikmesinin nasıl biriktiği. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/communication/api-gateway/api-gateway-pattern/ communication/api-gateway/api-gateway-pattern#2026-11-05 Thu, 05 Nov 2026 06:00:00 +0000 API gateway'in istekleri uçta nasıl yönlendirip doğruladığı, uç kimlik doğrulamayı hangi değişmezlerin güvenli tuttuğu ve ortak giriş katmanının nasıl çöktüğü. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/communication/async-messaging/ communication/async-messaging#2026-11-05 Thu, 05 Nov 2026 06:00:00 +0000 Kalıcı bir broker'ın neden anında görünen hatayı gecikmeli ve görünmez hatayla takas ettiği ve bölümdeki sekiz mesajlaşma konusunun okuma sırası. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/communication/async-messaging/dlq-poison-messages/ communication/async-messaging/dlq-poison-messages#2026-11-05 Thu, 05 Nov 2026 06:00:00 +0000 Poison mesajın geçici hatadan nasıl ayrıldığı, sınırlı retry ve dead-letter queue'ların akışın tıkanmasını nasıl önlediği ve DLQ'nun güvenle yeniden işlenmesi. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/communication/async-messaging/schema-evolution-registry/ communication/async-messaging/schema-evolution-registry#2026-11-05 Thu, 05 Nov 2026 06:00:00 +0000 Mesaj şemalarının okuyucuları kırmadan nasıl evrildiği, her uyumluluk modunun neyi garanti ettiği ve Avro, Protobuf ile schema registry'nin rolü. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/communication/async-messaging/asyncapi/ communication/async-messaging/asyncapi#2026-11-05 Thu, 05 Nov 2026 06:00:00 +0000 AsyncAPI dokümanının bir uygulamanın kanal ve mesajlarını nasıl tanımladığı, bağımsız servisler arasında neyi garanti ettiği ve nasıl doğru tutulacağı. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/communication/async-messaging/delivery-semantics/ communication/async-messaging/delivery-semantics#2026-11-05 Thu, 05 Nov 2026 06:00:00 +0000 Kayıp mesaj ve kayıp onayın neden kayıp ile tekrar arasında seçim dayattığı ve tekilleştirmenin at-least-once teslimi nasıl exactly-once etkiye çevirdiği. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/communication/async-messaging/rabbitmq/ communication/async-messaging/rabbitmq#2026-11-05 Thu, 05 Nov 2026 06:00:00 +0000 RabbitMQ'nun mesajları exchange ve binding'ler üzerinden nasıl yönlendirdiği, her exchange türünün nasıl eşleştirdiği ve yönlendirilemeyen mesajlara ne olduğu. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/communication/async-messaging/pulsar-vs-kafka/ communication/async-messaging/pulsar-vs-kafka#2026-11-05 Thu, 05 Nov 2026 06:00:00 +0000 Pulsar'ın stateless broker'ları BookKeeper depolamasından nasıl ayırdığı, bunun Kafka'nın broker'a ait log'larından farkı ve her tasarımın işletme maliyeti. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/communication/async-messaging/kafka-architecture/ communication/async-messaging/kafka-architecture#2026-11-05 Thu, 05 Nov 2026 06:00:00 +0000 Kafka'nın replike ve sıralı partition'ları nasıl kurduğu, ISR ile high watermark'ın onaylı yazmaların kalıcılığını nasıl belirlediği ve offset'lerin anlamı. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/communication/async-messaging/message-queue-vs-event-streaming/ communication/async-messaging/message-queue-vs-event-streaming#2026-11-05 Thu, 05 Nov 2026 06:00:00 +0000 Kuyrukların onaylanan mesajı silmesi, event log'ların ise sıralı geçmişi offset ile okunmak üzere saklaması ve bu farkın sıralama, replay ve fan-out'a etkisi. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/communication/synchronous-protocols/ communication/synchronous-protocols#2026-11-05 Thu, 05 Nov 2026 06:00:00 +0000 Uzak yanıt bekleyen çağıranın neden çağrılanın gecikmesini ve hatalarını devraldığı, protokollerin karşılaştırması ve bölümdeki yedi konunun okuma sırası. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/communication/synchronous-protocols/api-versioning/ communication/synchronous-protocols/api-versioning#2026-11-05 Thu, 05 Nov 2026 06:00:00 +0000 Bir API değişikliğini neyin kırıcı yaptığı, versiyon bilgisinin nerede tutulabileceği ve routing ile cache'e etkisi, eski versiyonların güvenle kaldırılması. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/communication/synchronous-protocols/websocket-sse/ communication/synchronous-protocols/websocket-sse#2026-11-04 Wed, 04 Nov 2026 06:00:00 +0000 WebSocket handshake ve framing'in nasıl çalıştığı, Server-Sent Events'in nasıl akıp devam ettiği ve milyonlarca uzun ömürlü bağlantının nasıl işletileceği. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/communication/synchronous-protocols/graphql/ communication/synchronous-protocols/graphql#2026-11-04 Wed, 04 Nov 2026 06:00:00 +0000 GraphQL'in istemcinin şekillendirdiği sorguları nasıl yürüttüğü, N+1 yayılımının nedeni ve batching ile çözümü, sorgu maliyetinin sınırlanması ve federasyon. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/communication/synchronous-protocols/grpc-streaming/ communication/synchronous-protocols/grpc-streaming#2026-11-04 Wed, 04 Nov 2026 06:00:00 +0000 gRPC'nin dört çağrı türünün HTTP/2 stream'lerine eşlenmesi, flow control'ün backpressure'a dönüşmesi ve uzun ömürlü stream'lerin neden sorun çıkardığı. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/communication/synchronous-protocols/grpc-protocol-buffers/ communication/synchronous-protocols/grpc-protocol-buffers#2026-11-04 Wed, 04 Nov 2026 06:00:00 +0000 Protocol Buffers'ın mesajları nasıl kodlayıp uyumluluğu koruduğu, gRPC'nin çağrıları deadline ve iptalle HTTP/2'ye nasıl eşlediği ve bu yığının hata modları. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/communication/synchronous-protocols/http2-http3-quic/ communication/synchronous-protocols/http2-http3-quic#2026-11-04 Wed, 04 Nov 2026 06:00:00 +0000 HTTP/2'nin stream'leri tek TCP bağlantısında nasıl multiplex ettiği, head-of-line blocking'in neden sürdüğü ve QUIC üzerindeki HTTP/3'ün onu nasıl çözdüğü. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/communication/synchronous-protocols/rest/ communication/synchronous-protocols/rest#2026-11-04 Wed, 04 Nov 2026 06:00:00 +0000 REST kısıtlarının ne kazandırıp neye mal olduğu, HTTP metotları, durum kodları ve cache başlıklarının kurduğu sözleşme ve kayıp güncellemelerin etkisi. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/foundations/time-and-ordering/distributed-id-generation/ foundations/time-and-ordering/distributed-id-generation#2026-11-04 Wed, 04 Nov 2026 06:00:00 +0000 Snowflake, UUIDv7 ve ULID'de benzersizliğin kaynağı, aynı milisaniye patlamaları ve geri giden saatlerle başa çıkma, index'lere etkisi ve hata biçimleri. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/foundations/time-and-ordering/truetime-spanner/ foundations/time-and-ordering/truetime-spanner#2026-11-04 Wed, 04 Nov 2026 06:00:00 +0000 TrueTime'ın saat hatasını sınırlı bir aralığa çevirmesi, Spanner'ın commit wait ile external consistency elde etmesi, bedeli ve sınır yanlışsa ne bozulduğu. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/foundations/time-and-ordering/hybrid-logical-clocks/ foundations/time-and-ordering/hybrid-logical-clocks#2026-11-04 Wed, 04 Nov 2026 06:00:00 +0000 Hibrit mantıksal saatlerin duvar saatine yakın kalırken nedenselliği nasıl koruduğu, MVCC snapshot'larına katkısı ve tek bozuk saatin nasıl yayıldığı. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/foundations/time-and-ordering/vector-clocks/ foundations/time-and-ordering/vector-clocks#2026-11-04 Wed, 04 Nov 2026 06:00:00 +0000 Vektör saatlerin happened-before ilişkisini nasıl tam yakaladığı, version vector'ların replike veriye uygulanması, metadata maliyeti ve bozulma biçimleri. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/foundations/time-and-ordering/lamport-timestamps/ foundations/time-and-ordering/lamport-timestamps#2026-11-04 Wed, 04 Nov 2026 06:00:00 +0000 Lamport zaman damgalarının nedensel çiftleri neden ters çevirmediği, eşitlik bozmanın tam sıralamayı nasıl verdiği, Raft ve Paxos'taki kullanımı ve hataları. https://gorkemsari.github.io/distributed-systems/tr/foundations/time-and-ordering/happened-before/ foundations/time-and-ordering/happened-before#2026-11-04 Wed, 04 Nov 2026 06:00:00 +0000 Lamport'un happened-before ilişkisinin dağıtık sistemin gerçekten gözlemleyebildiği sıralama olarak tanımı, nedenselliği neden tanımladığı ve sağladıkları.